2 - زیاد شدن نعمت‌

سخن در این باره در چند فصل بیان می‌گردد :

الف ) اینکه وجود آن حضرت عجّل اللَّه فرجه نعمت است .
ب ) شکر نعمت واجب است .
ج ) شکر نعمت مایه فزونی آن است .
د ) معنی شکر .
ه ) دعا کردن از اقسام شکر است؛ و اشاره به سایر اقسام شکر .
الف ) وجود آن حضرت عجّل اللَّه فرجه نعمت است
عقل و نقل هر دو بر این معنی دلالت دارند .
دلیل عقلی : تردیدی نیست که مهمترین و ارزنده‌ترین نعمتها آن است که مایه رستگاری به شناختن معارف ربّانی و علوم سودمند ، و رسیدن به درجات والا و نعمتهای جاودانه اخروی می‌شود . و این نعمت همان امام است که به او خداوند شناخته می‌شود و عبادت می‌گردد ، و بندگان به سبب او به آنچه بخواهند از مقامات عالیه و عنایات خاصّه نایل می‌آیند ، چنانکه در روایات بسیاری که قسمتی از آنها را در بخش اول کتاب آوردیم دلالت بر این معنی هست .
و امّا دلیل نقلی : روایات بسیار زیادی وارد شده که قسمتی از آنها را می‌آوریم :
1 - در اصول کافی به سند خود از حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام آورده که در تفسیر آیه : « اَلَمْ تَرَ اِلَی الَّذینَ بَدَّلُوا نِعْمَةَ اللَّهِ کُفْراً » ( 867 ) ؛ آیا ندیدی آنان که نعمت الهی را به کفر بدل ساختند . فرمود : ما آن نعمت هستیم که خداوند بر بندگانش عنایت کرده ، و به سبب ما رستگار شوند آنان که رستگار می‌شوند روز قیامت ( 868 ) .
2 - در غایة المرام از دو تفسیر عیّاشی و قمی از امیرمؤمنان علیه السلام آمده که درباره : « ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعیم » ( 869 ) . فرمود : ما نعیم هستیم ( 870 ) .
مثل همین حدیث از امام صادق علیه السلام نیز رسیده است .
3 - و از حضرت ابوالحسن موسی بن جعفر علیهما السلام منقول است که فرمود : ما نعمت مؤمن و علقمِ کافر هستیم ( 871 ) .
علقم؛ حنظل است ، یعنی خربزه ابوجهل که در تلخی به آن مثل می‌زنند . البته کافر به خیال فاسد خودش امام را تلخ می‌پندارد چون از امام منزجر است ، یا اینکه منظور قیامت است که مؤمن به خاطر ایمانش به امامان معصوم علیهم السلام به انواع نعمتهای ابدی متنعّم است و کافر به سبب کفرش به امامان علیهم السلام دچار عذابهای همیشگی و عقوبتهای دائمی می‌شود .
4 - و در مجمع البیان از عیّاشی به سند خود از حضرت ابوعبداللَّه صادق علیه السلام آمده که فرمود : ما خاندان پیامبر؛ همان نعیم هستیم که خداوند بر بندگانش به [وجود] ما عنایت فرموده ، و به ما بندگان الفت گرفتند پس از آنکه پراکنده بودند ، و به [وسیله] ما خداوند متعال دلهایشان را مأنوس نمود ، و آنان را برادر ساخت پس از آنکه دشمن بودند ، و به ما آنان را به اسلام هدایت کرد ، و همین است نعمتی که قطع نمی‌شود ، و خداوند از حقّ نعمتی که بر مردم عنایت فرموده - و آن پیغمبر و خاندان او است - از آنان سؤال می‌نماید ( 872 ) .
5 - در کفایة الاَثر و کمال الدین از محمد بن زیاد ازدی روایت کرده‌اند که گفت : از مولایم موسی بن جعفر علیهما السلام درباره آیه : « وَ أسْبَغَ عَلَیْکُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرةً وَ باطِنَة » ( 873 ) ؛ و خداوند نعمتهای ظاهر و باطن خویش را بر شما عنایت کرد . سؤال کردم . فرمود : نعمت ظاهر امام ظاهر و نعمت باطن امام غایب است . راوی گوید پرسیدم : آیا از امامان کسی هست که غایب شود ؟ فرمود : آری ، شخص او از دیدگان مردم غایب می‌گردد ، ولی یادش از دلهای مؤمنین پوشیده نمی‌ماند . و او دوازدهمین تن از ما است ، خداوند متعال برای او هر سخت را آسان و هر سرکشی را رام گرداند ، و گنجینه‌های زمین را برایش آشکار می‌سازد ، و هر دوری را برایش نزدیک می‌نماید ، و هر سرکش خیره سری را هلاک ، و به دست او هر شیطان پلیدی را نابود سازد ، او فرزند بهترین کنیزان است که ولادتش بر مردم مخفی می‌ماند ، و بردن نامش بر آنها حلال نیست ، تا اینکه خداوند او را آشکار گرداند پس زمین را از قسط و عدل پر کند همچنانکه از ستم و ظلم پر شده باشد .
ب ) شکر نعمت واجب است
گذشته از اینکه عقل سلیم به وجوب شکر نعمت حکم می‌کند ، آیاتی از قرآن نیز بر این معنی دلالت دارد از جمله : « فَاذکُرُونی أَذْکُرْکُمْ وَ اشکُرُوا لی وَ لَاتَکْفُرُونِ » ( 874 ) ؛ پس مرا یاد کنید شما را یاد کنم و برای من شکر گزارید و [نعمتهای مرا کفران مکنید .
« وَ اِذ تَأذَّنَ رَبُّکُمْ لَئِنْ شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُمْ وَ لَئِنْ کَفَرْتُمْ إنَّ عَذابی لَشَدیدٌ » ( 875 ) ؛ و بیاد آرید که پروردگارتان اعلام کرد : اگر شکر گزارید شما را می‌افزایم و اگر کفران ورزید هر آینه عذابم شدید است .
« وَ اشْکُرُوا لِلَّهِ إنْ کُنْتُمْ اِیَّاهُ تَعْبُدُونَ » ( 876 ) ؛ و شکر خدای را بجای آرید اگر او را عبادت می‌کنید .
« وَ اشْکُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ إنْ کُنْتُمْ اِیَّاهُ تَعْبُدُونَ » ( 877 ) ؛ و شکر نعمت خدای را بجای آرید اگر به حقیقت او را می‌پرستید .
« وَ اشکُروا لَهُ اِلیهِ تُرْجَعُونَ » ( 878 ) ؛ و او ( خداوند ) را شکر گزارید که به سوی او باز می‌گردید .
و آیات بسیار دیگر . . . که ذکر همین مقدار انشاء اللَّه کافی است .
ج ) شکر نعمت مایه فزونی آن است
اضافه بر آیه شریفه ( سوره ابراهیم ، 7 ) روایات بسیار و متواتری بر این معنی دلالت می‌کند ، از جمله :
1 - در کافی به سندی همچون صحیح از حضرت ابی‌عبداللَّه صادق علیه السلام است که فرمود : رسولخدا صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند : خداوند بر هیچ بنده‌ای دری از شکر نگشوده که درب فزونی از او بسته باشد ( 879 ) .
2 - در همان کتاب از حضرت صادق علیه السلام آمده که فرمود : در تورات نوشته شده : هر که تو را نعمتی داد سپاسگزاری کن ، و به هر که تو را سپاس گفت إنعام بنمای ، که اگر نعمتها شکرگزاری شوند از بین نمی‌روند ، و اگر ناسپاسی گردند پایدار نمانند ، شکر مایه فزونی نعمتها و ایمنی از دگرگونیها است ( 880 ) .
3 - و نیز به روایت معاویة بن وهب از حضرت صادق علیه السلام است که فرمود : به هر کس شکر داده شود فزونی به او عطا گردیده ، خداوند می‌فرماید : « لَئنْ شَکَرْتُم لَأَزِیدَنَّکُمْ » ( 881 ) .
د ) معنی شکر
بدان که شکر؛ احسان نمودن در مقابل احسان است ، و کفر بد کردن در مقابل احسان می‌باشد ، و این تعریف را به فضل و کرم الهی الهام شدم ، و تمام تعریفهایی که درباره شکر گفته شده به همین تعریف برمی‌گردد ، و نیز اقسام آن که در روایات آمده به همین معنی راجع است ، و تأمل و بررسی کامل آیات و روایاتی که از امامان معصوم علیهم السلام در این باره روایت شده به این معنی راهنمایی می‌کنند ، مانند اخباری که می‌گوید : مؤمن مکفَّر است . و اینکه : شاکرترین مردم نسبت به خداوند شاکرترین آنها نسبت به مردم است و روایات دیگر . بنابراین نسبت شکر به خداوند حقیقت است همچنان که نسبت آن به خلق نیز حقیقت است .
و این تعریف درست‌تر و مختصرتر از آن تعریفی است که درباره شکر گفته‌اند که : صرف کردن و به کار بردن نعمتهای الهی است در آنچه به خاطرش آفریده شده‌اند .
چون این تعریف که آوردیم شامل شکر خالق و مخلوق هر دو می‌شود .
ه ) اقسام شکر و اینکه دعا کردن از اقسام شکر است
و چون معلوم شد که شکر احسان نمودن در مقابل احسان است ، مخفی نیست که انواع و اقسام مختلفی دارد ، و ریشه آنها ، شکر قلبی و شکر زبانی و شکر با اعضاء بدن است .
شکر قلبی : با شناختن نعمت و دانستن اینکه از سوی خداوند است تحقق می‌پذیرید ، چنانکه از امام صادق علیه السلام روایت شده که فرمود : هر که خداوند نعمتی به او داد پس به قلب و دل خود آن را شناخت شکرش را ادا کرده است ( 882 ) .
مجلسی رحمه الله گفته : شناختن به قلب و دل یعنی قدر آن نعمت را بداند و متوجه باشد که نعمت دهنده خداوند است ( 883 ) .
می‌گویم : از آثار این شناخت ، در صدد تعظیم آن نعمت بودن ، و آشکار نمودن مقصود به زبان و بدن - که دو قسم دیگر از اقسام شکراند - می‌باشد ، و از آثار شکر به زبان ، حمد و ثناگفتن و بازگو نمودن نعمت و دعا کردن برای پایداری آن است . و از آثار شکر بدنی ، جدّیت و اهتمام به اطاعت و عبادت می‌باشد .
چنانکه در کافی از حضرت ابوجعفر باقر علیه السلام آمده که فرمود : رسولخدا صلی الله علیه وآله وسلم در شبی که نوبت عایشه بود نزد او ماند ، عایشه عرضه داشت : یا رسول اللَّه چرا این قدر خودت را به زحمت می‌اندازی در حالی که خداوند گناهان متقدم و متأخر تو را بخشیده است ؟ ( 884 ) فرمود : ای عایشه آیا بنده شکرگزاری نباشم ؟
و نیز از امام صادق علیه السلام است که فرمود : شکرانه نعمت ، دوری از محرّمات است و تمام شکر آن است که کسی بگوید : الحمدللَّه ربّ العالمین .
می‌گویم : از ظاهر این حدیث چنین برمی‌آید که اصل شکر با دوری از محرّمات حاصل می‌شود و حمد به زبان آن را کامل می‌کند .
و از آثار بدنی شکر انفاق در راه خدا است ، چنانکه بعضی از روایات بر آن دلالت دارد .
و دیگر از آثار بدنی ، سجده شکر است .
و دیگر از آثار آن ، تعظیم نعمت و بزرگ شمردن آن است ، مثل برگرفتن تکه نان از زمین و خوردن آن ، و آثار دیگر . . . .
حال که این را دانستی می‌گوییم : چون وجود مولای ما حضرت حجّت صلوات اللَّه علیه از مهمترین نعمتهای الهی بر ما است ، و معرفت داشتن ما نسبت به این نعمت خود نعمت بزرگی است ، بلکه نعمتی است که هیچ نعمتی با آن مقایسه نمی‌شود ، زیرا که جزء تکمیل کننده ایمان و علّت تامه آن می‌باشد ، و بیان کردیم که تمام نعمتهای ظاهری و باطنی از شاخه‌های این نعمت بزرگ - یعنی وجود امام - است ، پس بر ما واجب است که بیشترین کوشش و اهتمام را در اداء شکر این نعمت به کار بندیم ، تا به نعمتهای بزرگ دیگر هم نایل شویم ، که خداوند عز و جل وعده داده که هر که شکر نعمت بجای آورد نعمتش افزون کند ، و وعده الهی تخلّف‌ناپذیر است .
البته ادا کردن تمام حقوق این بزرگ نعمت الهی به حکم عقل سلیم برای ما مقدور نیست :
از دست و زبان که برآید
کز عهده شکرش به درآید
ولی آنچه از دست ما ساخته است باید انجام دهیم که به چند امر حاصل می‌شود :
1 - شناخت قلبی و معرفت این نعمت والای الهی .
2 - بیان کردن فضایل و نشر دلایل آن بزرگوار .
3 - صدقه دادن برای سلامتی وجود آن حضرت .
4 - روی آوردن به سوی او ، با انجام دادن کارهایی که مورد پسند و مایه نزدیک شدن به درگاهش می‌باشد .
5 - درخواست معرفت او از درگاه الهی تا از اهل شکر و اقبال به سوی او گردیم .
6 - اهتمام به دعاهای خالصانه برای تعجیل فرج آن حضرت و برچیده شدن پرده ابتلای غیبت .
و این یکی از اقسام شکر نعمت است ، و شاهد بر آن چند امر می‌باشد :
اوّل : اینکه این کار تجلیل و تعظیم آن حضرت است چنانکه معلوم است که هر آنکه بخواهد بزرگی را تعظیم کند او را به نام دعا می‌کند ، و در میان دوستانش یاد او را زنده می‌دارد ، و قبلاً گفتیم که تعظیم نعمت از اقسام احسان است و شکر هم احسان در برابر احسان انجام دادن .
دوّم : با دعا کردن برای آن حضرت کمال توجه به سوی او حاصل می‌شود ، و باز قبلاً گفته شد که توجه نمودن به نعمت از اقسام شکر؛ و روی گرداندن از آن از اقسام کفران است .
و دلیل بر این معنی از آیات قرآن در سوره سبأ که پس از بیان [عبرت‌آمیز ]موت حضرت سلیمان علیه السلام چنین می‌خوانیم : « لَقَدْ کَانَ لِسَبَاءٍ فی مَسْکَنِهِمْ آیةٌ جَنَّتانِ عَنْ یَمینٍ وَ شِمالٍ کُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّکُمْ وَ اشْکُرُوا لَهُ بَلْدَةٌ طَیِّبةٌ وَ رَبٌّ غَفُورٌ * فَأَعْرَضُوا فَاَرْسَلْنا عَلَیْهِمْ سَیْلَ العَرِمِ وَ بَدَّلْناهُمْ بِجَنَّتَیْهِمْ جَنَّتَیْنِ ذَوَاتَی اُکُلٍ خَمْطٍ وَ اَثْلٍ وَ شَیْ‌ءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلیلٍ * ذلِکَ جَزَیْناهُمْ بِمَا کَفَرُوا وَ هَلْ نُجَازِی إلَّا الْکَفُورَ » ( 885 ) ؛ به تحقیق که برای سَبأ در مسکنشان آیتی بود ، دو بوستان از راست و چپ؛ بخورید از روزی پروردگارتان و شکر او را بجای آورید ، شهری پاکیزه و پروردگاری آمرزنده ، پس روی گردانیدند که بر آنها سیل باران سختی فرستادیم ، و دو بوستان آنان را مبدل ساختیم به دو باغ میوه تلخ و شوره گز و اندکی از درخت سدر ، بدین جهت که کفر ورزیدند آنها را چنین کیفر دادیم و آیا جز کفران کننده را کیفر می‌دهیم .
در این آیات از روی گرداندن آنها تعبیر به کفران شده است .
سوّم : در بعضی از کتابهای معتبر از پیغمبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم روایت آمده که فرمود : هر کس نسبت به شما نیکی کرد به او پاداش دهید ، اگر پاداشی نداشتید در حق او دعا کنید تا از خود بدانید که نیکی او را پاداش داده‌اید ( 886 ) .
و از امام چهارم زین العابدین علیه السلام در رسالة الحقوق آمده : و امّا حق کسی که درباره‌ات نیکی نماید آن است که او را سپاس گویی و کار نیکش را بازگو نمایی و جایگاهش را والا شماری و با اخلاص بین خود و خدایت در حقّش دعا کنی ، پس اگر این کار را کردی شکر او را در سرّ و علن بجای آورده‌ای ، و اگر روزی توانستی پاداشش را بده ( 887 ) .
چهارم : قبلاً بیان کردیم که شکر عملی آن است که بنده هر یک از نعمتهای الهی را در همان هدفی که خداوند برای آن آفریده صرف نماید ، و اگر این کار را نکند در مقابل احسان بدی کرده است ، و معنی کفران نعمت همین است .
و بدون شک دعا برای تعجیل فرج مولایمان حضرت صاحب الزمان عجل اللَّه فرجه از جمله اموری است که زبان به خاطر آن خلق شده ، و با این دعا شکر نعمت زبان به انجام رسد ، و مقصود ما با بیانی رسا واضح گردید ، از خداوند توفیق می‌خواهیم .
و دلیل بر آنچه گفتیم که : این دعا از چیزهایی است که زبان به خاطر آن آفریده شده ، اخبار و دعاهایی است که از خاندان وحی علیهم السلام برای این مهم وارد است ، به دعاهای : افتتاح؛ روز عرفه؛ روز دحوالارض؛ دعای یونس بن عبدالرحمان؛ دعای عَمْری که از امام زمان علیه السلام رسیده؛ دعای بعد از نماز شب؛ و در حال سجده؛ و دعایی که در کافی روایت شده؛ و دعای صبح روز جمعه و بعد از ظهر و عصر ، و قنوت روز جمعه که در جمال الأُسبوع روایت شده ، و دعای شب نیمه شعبان و دعای روز بیست و یکم ماه رمضان ، و دعای مولای ما حضرت موسی بن جعفر علیه السلام بعد از نماز عصر ، و روز جمعه بعد از نماز جعفر علیه السلام ، و قنوت حضرت امام حسن عسکری علیه السلام و دعاهای بسیار دیگر . . . که اشاره به نام آنها در اینجا کافی است ، و در بخش هفتم کتاب در این باره به تفصیل سخن خواهیم گفت .

خواندن 59 دفعه

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

گوهر ناب

امام زمان عج فرمودند:

اگر شيعيان ما ـ كه خداوند آنها را به طاعت و بندگى خويش موفّق بدارد ـ در وفاى به عهد و پيمان الهى اتّحاد واتّفاق مى‌داشتند و عهد و پيمان را محترم مى‌شمردند، سعادت ديدار ما به تأخير نمى‌افتاد و زودتر به سعادت ديدار ما نائل مى‌شدند.

اَللّهُمَّ عَجِّل لِوَلیِّکَ الفَرَج

جهت تعجیل در فرج

وارث غدیر

امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف

صلوات